Miljarden voor gevechtsvliegtuigen

't Kan Anders
2001 nr. 6

hoofdmenu

inhoudsopgave

archief

over 'tKA

uw reactie

Binnenkort zal de beslissing wel vallen over de aankoop van het gevechtsvliegtuig dat de F-16 gaat opvolgen. Gevreesd kan worden dat geen lid van het Kabinet en maar enkele leden van de Kamer zich zullen afvragen wat het nut van dit gevechtsvliegtuig nu nog is.

Met de F-16 wordt sinds juni 1979 gevlogen. Volgens Trouw van 16 juni jl. zijn er sindsdien drieëndertig verongelukt, niet tijdens oorlogssituaties maar gewoon bij oefeningen. Volgens de defensienota 2000 moeten van 2010 af de eerste Nederlandse F-16's vervangen worden omdat zij dan aan het einde van hun levensduur zijn. Het ziet er naar uit dat bijna niemand zich gaat afvragen of de investering, die met de aankoop van die nieuwe (120?) gevechtsvliegtuigen gemoeid is, wel 'nuttig' is. En toch gaat het om zo'n slordige 13 tot 14 miljard guldens (op het prijspeil van nu) en dat is ongeveer evenveel als de uitgaven van defensie over een jaar. Belangrijker schijnt men het te achten in welke mate compensatie plaatsvindt met orders voor de Nederlandse oorlogsindustrie.

Vijandsdenken

Sinds 1990 (het is eigenlijk overbodig dat hier te herhalen) is de situatie in de wereld fundamenteel veranderd door het wegvallen van de Sovjetunie als wereldmacht. Op dit moment valt niet meer te verwachten dat ons land tegen een vijand verdedigd zou moeten worden ook al gaan de oefeningen van de krijgsmacht nog steeds van dat soort vijandsdenken uit. Nu worden de Nederlandse strijdkrachten ingezet in crisisgebieden waar vijandelijke partijen - veelal binnen een staat - in toom moeten worden gehouden; een vrij hopeloze taak waarvan het einde (partijen hebben zich verzoend en leven vreedzaam en tolerant verder) moeilijk of niet bereikbaar is.
En wat was nu het nut van zo'n gevechtsvliegtuig in zo'n situatie? Voorstanders van de aanschaf zullen er op wijzen dat de F-16 toch maar een belangrijke rol heeft gespeeld bij de bombardementen op Servië, die uiteindelijk dan toch Milosevic in de Haagse gevangenis hebben gebracht. De defensienota-2000 (het stuk met de recentste filosofie over het leger) harkt op blz. 153 het nodige aan taken bijeen: 'De taken zijn luchtverdediging, zowel defensief als offensief, interdictie, offensieve luchtsteun aan landstrijdkrachten, selectieve afschrikking, ondersteuning van maritieme operaties en luchtverkenning.' Dat klinkt wel mooi maar 'de jarenlange ervaringen boven de Balkan', die de nota noemt, overtuigen mij niet. Zeker als de grondstrijdkrachten met zwaar materieel in een operatie worden ingezet (en laten we even aannemen dat dat alleen om humanitaire redenen gebeurt om reeds uitgebarsten wapengeweld te stoppen) lijkt mij het gebruik van dit soort geavanceerde gevechtsvliegtuigen marginaal. Of is het eigenlijke argument om deze vliegtuigen te bezitten dat ze nodig zijn om de nog op 'Volkel' gereed voor gebruik liggende kernwapens te kunnen vervoeren en afwerpen? De gewone burger blijft zitten met de geluidsellende en de milieuschade, die door het oefenen met deze vliegtuigen nu al zovele jaren wordt veroorzaakt.

Deëscaleren

Dan is er toch alle reden, zou je zeggen, om nog eens goed na te denken of je dat geld niet beter voor een ander doel kunt gebruiken. Want het is toch schrijnend dat het geven van wezenlijke hulp in crisisgebieden om het conflict te deëscaleren tot nu toe volledig afhankelijk is van particuliere financiële steun. Materiële steun aan vredes-, vrouwen- en mensenrechtengroepen in die gebieden; aan onafhankelijke en kritische media, training van journalisten en vredeswerkers: dat alles en meer kan daardoor maar op heel beperkte schaal worden gerealiseerd. De in februari 2000 bijna Kamerbreed aangenomen motie van Ab Harrewijn waarin de regering verzocht werd 'de financiering van initiatieven op het gebied van conflictpreventie, conflictbemiddeling en civiel-militaire samenwerking mede mogelijk te maken' heeft tot nu toe niet tot een concreet resultaat geleid. En dan te bedenken dat één gevechtsvliegtuig minder al voldoende is voor een verveelvoudiging van de hulp!

We mogen ons niet vleien met de hoop dat de aankoop van de nieuwe vliegtuigen niet zal doorgaan: ongetwijfeld zal men een keuze maken uit de drie op de markt zijnde typen. Maar de vredesbeweging kan in de komende maanden wel actie ondernemen om de motie-Harrewijn opnieuw in de aandacht en tot realisering te brengen.

Wijnand Thoomes

Redactioneel naschrift:
De redactie deelt de zorg van de schrijver over de miljarden-aanschaf van gevechtsvliegtuigen en het ontbreken van geld voor conflictpreventie, maar ziet weinig heil in Harrewijns motie, vanwege diens pleidooi voor civiel-militaire samenwerking (zie ook het artikel van Fred van der Spek, Taak Navo: handhaven kapitalistische macht).