'Theatre Missile Defense' en de oplopende spanningen

't Kan Anders
2001 nr. 1

hoofdmenu

inhoudsopgave

archief

over 'tKA

uw reactie

Dat kernwapens nog steeds aanwezig zijn en de strijd er tegen van groot belang is voor de meeste lezers van 't Kan Anders is een open deur. Er liggen immers nog kernwapens in Volkel. We weten inmiddels precies waar. Er is nog een reden om bij kernwapens stil te staan. Vorig jaar dreigden Russische generaals weer kernwapens op Europese steden te richten. In een andere verklaring werd gesteld dat ingeval van conflict onmiddellijk het Noorse stadje Vardo nucleair zou worden bestookt.

Op deze dreigementen is nauwelijks gereageerd. Het belang ervan lijkt niet onderkend te worden. Dat zou 15 jaar eerder ondenkbaar geweest zijn. Voor- en tegenstanders van kernwapens zouden elkaar in de haren zijn gevlogen en hun stellingen hebben betrokken. De dreigementen zouden zijn gebruikt om een pleidooi voor meer kernwapens in het Westen kracht bij te zetten. Tegenstanders zouden hebben gewezen op de achtergronden van deze escalatie in het conflict tussen Oost en West. Ze zouden hebben gepleit voor het wegnemen van de oorzaken ervan.

De reden van de Russische protesten is duidelijk. In beide gevallen betrof het verweer inzake het Amerikaanse schild tegen strategischeraketten (National Missile Defense, NMD). In Vardo staat hiervoor een belangrijk radarstation. De Russen willen geen NMD en grijpen alle middelen aan om dat duidelijk te maken. Een dergelijk schild zou hun strategische positie vis-à-vis de Verenigde Staten aanzienlijk verzwakken. Het lijkt erop alsof de regeringsleiders van West-Europa dit gevaar beseffen en zij uitten dan ook luide kritiek op de Amerikaanse plannen. Zij vrezen een destabilisatie van een al jarenlang bestaand machtsevenwicht. Gezien de Russische dreigementen niet onterecht. Bovendien wordt door velen gewaarschuwd voor een wereldwijde (nucleaire) wapenwedloop als gevolg van deze plannen.

Aan de andere kant toont dit alles aan dat de status van enige militaire supermacht de Verenigde Staten een beetje naar de kop is gestegen. Met groot gemak stapt men over gevoeligheden in het buitenland heen. Niet alleen van relatief kleine landen als Canada en Nederland, die in de VN-Veiligheidsraad werden geconfronteerd met Amerikaanse druk voor het opheffen van het wapenembargo jegens Eritrea en Ethiopië. Dit terwijl ze interventietroepen sturen om het bestand tussen beide partijen te bewaken. De Amerikanen stappen ook heen over oppositie van landen als China en Rusland. Die arrogante houding kan alleen maar bestaan bij de gratie van militaire kracht en macht. Als de voortekenen niet bedriegen zal dit allerminst verbeteren in de komende vier jaar.

Deze ontwikkelingen gaan over de hoofden van de Europeanen heen. De Russische dreigementen kunnen simpelweg gezien worden als een middel in het politieke spel om NMD te bestrijden. Je kan ze ook serieuzer beschouwen en dan betekent het dat de bevolking van West-Europa weer gijzelaar wordt van de politiek van supermachten. Het is daarom niet verwonderlijk dat binnen de West-Europese politiek nauwelijks sprake is van een woeste en arrogante politiek zoals in de VS. Rusland ligt ook wel heel dicht bij. Toch moeten we ook in Europa uitkijken voor in gang gezette ontwikkelingen die de veiligheidssituatie zullen verslechteren.
Heel voorzichtig voert Europa ook een systeem in tegen ballistische raketten., het zogenaamde Theatre Missile Defense programma (TMD). Dit is een beperkter systeem en het richt zich (nog) niet tegen intercontinentale raketten. In een in december jl. uitgekomen rapport van het Amerikaanse Ministerie van Defensie over transatlantische banden worden een aantal TMD-programma's genoemd:

1. de invoering van systemen voor marineschepen,
   
2. het bestaan van een trilateraal TMD-overleg van de Verenigde Staten, Nederland en Duitsland,
   
3. de aanschaf van voor TMD bedoelde raketten, en
   
4. de voorstudie naar TMD door de NAVO.
   

Voor deze studie zijn vier gelegenheidscoalities van defensiebedrijven gevormd. In drie daarvan zitten Nederlandse bedrijven (Stork, HSA en TNO). Het lijkt erop dat dit systeem zich steeds verder uitbreidt richting NMD waardoor het dezelfde functies kan gaan vervullen.^* Vanuit China wordt al zwaar oppositie tegen dit programma gevoerd. Het gevaar is reëel aanwezig dat TMD op den duur ook voor Rusland onacceptabel wordt.

Deze ontwikkeling zal in de komende tien jaar plaats vinden als het aan militairen, defensie-industrie en militaire planners ligt. HSA, Stork en TNO doen al mee aan de ontwikkeling van TMD. De overheid organiseert ieder jaar een TMD-oefening die tot de drie belangrijkste ter wereld behoort en heeft enige honderden miljoenen beschikbaar voor onderzoek naar en aanschaf van Theatre Missile Defense. Aangezien Nederland een belangrijke positie heeft in de hele ontwikkeling van TMD is het wenselijk als burgers in Nederland zich verdiepen in de ontwikkelingen en proberen deze tegen te houden. Veiligheid is niet een zaak voor de politiek alleen. Militaire antwoorden op veiligheidsproblemen leiden zelden tot een oplossing en een nieuwe en kostbare confrontatie politiek tussen Oost en West moet bestreden worden.

Martin Broek

Campagne tegen Wapenhandel
Telefoon/fax 0031 (0)20 6164684

* Een Engelstalig essay door Martin Broek en Frank Slijper dat uitgebreider op deze kwestie in gaat is te bestellen bij de campagne tegen wapenhandel.