Taak NAVO:
handhaven kapitalistische macht

't Kan Anders
2001 nr. 6

hoofdmenu

inhoudsopgave

archief

over 'tKA

uw reactie

In de NRC van 26 mei beschreef Ab Harrewijn, defensiewoordvoerder van de GroenLinks-fractie in de Tweede Kamer, hoe hij bestaande anti-NAVO-sentimenten binnen zijn partij wist te overwinnen. Dit leidde zelfs tot het uitspreken van waardering voor de huidige rol van de NAVO in vredesmissies. Hoe is dat mogelijk bij iemand die vijftien jaar geleden als lid van de CPN behoorlijk tegen allerlei NAVO- activiteiten ageerde? Zou de NAVO soms radicaal veranderd zijn, mogelijk door de beëindiging van de Koude Oorlog?

De NAVO werd opgericht in 1949 als een gewoon militair machtsblok ter verdediging van het grondgebied van de lidstaten: een eventuele aanval op één van hen zou leiden tot een gezamenlijke militaire reactie. Mooie woorden over menselijke vrijheid en democratie waren natuurlijk flauwekul: één van de oprichters (Portugal) was al sinds 23 jaar een fascistische staat en zou dat nog 25 jaar blijven. De twee staten die in 1952 toetraden (Griekenland en Turkije) hadden tijdens hun lidmaatschap jarenlang dergelijke regimes. Ook werden veel hoge NAVO-posten bekleed door fascistische officieren. Tijdens de hele periode van de Koude Oorlog trad de NAVO nooit op tegen het Oostblok, ook niet ten tijde van Hongarije 1956 en van Tsjecho- Slowakije 1968. Wel werd er herhaaldelijk oorlog gevoerd tegen Derde Wereldlanden, wel niet door de NAVO als geheel, maar toch door individuele lidstaten met de stilzwijgende instemming van de andere leden. Vooral de Verenigde Staten, Portugal en Frankrijk waren hierin actief. Het ging dus om meer dan het verdedigen van het eigen grondgebied, namelijk om het handhaven van de kapitalistische machtsposities van de lidstaten.

Soeharto geknuffeld

Vandaar dat de NAVO gewoon is blijven bestaan na het einde van de Koude Oorlog. Vandaar dat er nooit werd opgetreden tegen humanitaire wandaden van de eigen leden en van derden, die de eigen economische of ideologische belangen dienden of althans niet schaadden. Neem het Indonesië van Soeharto en van de miljoenenmoord. Dat werd geknuffeld met wapenleveranties, ontwikkelingshulp en kleffe staatsbezoeken. Het moorddadige optreden van Turkije tegen de Koerden werd normaal gevonden. De reeks humanitaire wandaden van Amerika (de favoriet van Harrewijn) is zo groot dat Rob de Wijk (van het instituut Clingendael en hoogleraar aan de KMA) van een schurkengrootmacht spreekt.

'Vredesmissie'

Hoe zit het nu met de recente 'vredesmissie' van de NAVO, de bombardementen van twee jaar geleden op Joegoslavië? Hier is gewoon partij gekozen voor één van de gewelddadige partijen, namelijk de Albanese Kosovaren. De Serviërs hebben toen direct hun keiharde politiek van vermoorden en verjagen van deze mensen enorm uitgebreid. De onderlinge vijandschap is daardoor zo gegroeid dat er geen enkel uitzicht is op het oplossen van de onderliggende problemen. Deze voorspelbare gevolgen maken het onwaarschijnlijk dat het werkelijk ging om steun aan de Albanese bevolking. Daarop wijst ook het uitgelekte verzoek van de NAVO aan de CIA om nog een aantal te bombarderen doelen in Joegoslavië te verzinnen.

Vervalsen van feiten

Militaire apparaten worden vanzelfsprekend gekenmerkt door een grote mate van geheimhouding. Bij de militaire inlichtingendiensten kan men zelfs spreken van geheimhoudingsgekte. Daardoor is er geregeld sprake van het vervalsen van de feiten en van het liegen over het echte doel van een militaire actie. In het geval van Joegoslavië zou dat het testen van nieuwe wapens kunnen zijn. Trouwens, senator Lugar meldde destijds dat het ging om de veiligheid en de welvaart van de Verenigde Staten, dus om machtspolitiek.

Meestal gaat het bij humanitaire militaire interventies om een neutrale actie, gericht tegen het geweld van beide partijen. Zowel bij dit neutrale als bij het partijdige optreden rijst de vraag waarop de impliciete morele superioriteit van de interventionisten eigenlijk berust. Beide vechtende partijen vinden immers dat zij de misdaden van de ander al bestrijden. Veelal gebruiken zij daarbij wapens die kort tevoren door de interventiestaten zijn geleverd. Militaire interventie lost de oorzaken van de conflicten niet op. Het vertrek van de interventiemacht doet dus de gevechten opnieuw uitbreken. Moet het dan een permanente buitenlandse dictatuur worden? Tal van onschuldigen worden het slachtoffer van de interventie, terwijl de ware schuldigen meestal buiten schot blijven. Het hiërarchische en dictatoriale karakter van het militaire apparaat straalt niet bepaald een sfeer van beheersing en tolerantie uit naar de van vijandigheid vervulde omgeving.

Bufferfunctie

Al deze bezwaren gelden ook wanneer zo'n interventie door een VN-leger zou plaatsvinden, temeer omdat ook binnen de VN machtspolitieke belangen van de lidstaten beslissend zijn. Alleen verzet van onderop, van groepen individuele burgers kent deze bezwaren niet. Zij kunnen, ongewapend en in alle openheid (en met zeer veel risico) een bufferfunctie vervullen tussen de strijdende partijen. Alleen op deze wijze is het brengen van grote offers zinvol en constructief. Sommige peace-keeping-operaties van de VN beginnen hier enigszins op te lijken.

De Nederlandse militairen die in 1995 geen poot uitstaken voor de bevolking van Srebrenica behoorden tot zo een militaire interventiemacht à la de NAVO. Ze spraken soms vol lof over de moordenaars. Op hun terugweg naar Nederland werden ze in Zagreb door officiële Nederlandse vertegenwoordigers toegejuicht. Eén van hen was een fractiegenote van Harrewijn.

Fred van der Spek