Poncke Princen, actief voor mensenrechten

't Kan Anders
2002 nr. 5

hoofdmenu

inhoudsopgave

archief

over 'tKA

uw reactie

Ook al was hij geen pacifist of antimilitarist, toch plaatsen we bijgaand een eerbetoon aan de moedige man die Poncke Princen was. Terug in Nederland heeft een aantal van Ponckes vroegere militaire kameraden zich openlijk gedistancieerd van de koloniale oorlog en zelfs zijn er actief geworden in de vredesbeweging. Maar ook onder hen leven bezwaren tegen Ponckes handelwijze van weleer.

Op 22 februari 2002 overleed Hadji Johannes Cornelis Princen - beter bekend als Poncke Princen - in Djakarta, Indonesië. Poncke werd geboren in Den Haag op 21 november 1925. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland werd Poncke vanwege zijn verzet door de Duitsers gearresteerd en gevangen gezet. In de gevangenis las hij vele malen het boek 'Pastoor Poncke' van J.H. Eekhout, zodat hij de bijnaam Poncke kreeg.

Koloniaal gezag herstellen
Na de bevrijding van Nederland in 1945 werd Poncke als dienstplichtige in het Koninklijke Leger (KL) naar Indonesië gestuurd, zogenaamd om tegen het Japanse fascisme te vechten, maar in feite om de jonge Republiek Indonesië omver te werpen en het Nederlands koloniaal gezag in de Oost weer te herstellen. Maar het was in strijd met zijn geweten om Indonesische vrijheidstrijders te bevechten en de Nederlandse koloniale overheersing mee helpen op te bouwen. Poncke Princen maakte zijn keus: hij sloot zich aan bij degenen die streden voor de onafhankelijkheid van Indonesië. Hij heeft dit gedaan met volle overtuiging en inzet van al zijn krachten.

'Bintang Gerilja'
Voor zijn bijdrage aan de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd kreeg hij van de Indonesische regering de onderscheiding 'Bintang Gerilja' (ster van de guerrilla). Maar Ponckes doel was niet alleen de onafhankelijkheid van Indonesië: hij streefde naar de opbouw van een democratische samenleving en het naleven van de mensenrechten. Hierbij kwam hij in botsing met de Indonesische autoriteiten. Onder het bewind van president Soekarno belandde hij een tijdje in de gevangenis. Maar voornamelijk onder het Soehartoregiem, dat de democratie met voeten trad en waar ernstige schendingen van de mensenrechten aan de orde van de dag waren, betekenden de activiteiten van Poncke Princen voor de autoriteiten een doorn in het oog.

Massamoord op communisten
Eind 1969 publiceerde Princen samen met een Indonesische journalist, Jopie Lasut, artikelen over de massamoord van vermeende communisten, die had plaats gevonden in Poerwodadi, Midden Java en noemde ook de massagraven in die streek. Princen en Lasut werden hierover gearresteerd en verhoord. Princen bleef zich echter rotsvast inzetten tegen de voortdurende schendingen van de mensenrechten, in het bijzonder van de gewone man. In 1966 stichtte hij het Instituut ter Verdediging van de Mensenrechten. Begin jaren 70 werd hij medeoprichter van de belangrijke Lembaga Bantuan Hukum Indonesia (LBHI, Indonesische Bond voor Rechtshulp) die nu over heel Indonesië afdelingen heeft. Zijn onbaatzuchtige hulp en activiteiten heeft Princen geliefd gemaakt onder brede lagen van de Indonesische bevolking. Hij nam deel aan massa-acties en demonstraties tegen het 'Nieuwe Orde'-bewind van Soeharto.

Landverrader
In 1982 werd Poncke Princen getroffen door een beroerte die zijn lichaam voor de helft verlamde. Maar hij zette zijn werk gewoon door hoewel zijn gezondheid steeds meer achteruitging. Op 22 september van het vorig jaar werd hij voor de zesde keer door de beroerte getroffen en bleef hij in coma tot aan zijn dood. In de Nederlandse media werd aan zijn overlijden weinig aandacht besteed. Tot zijn einde werd Poncke Princen door vele 'Indië-Veteranen' verguisd en bestempeld als 'landverrader'. Helaas een teken dat zij hun koloniaal verleden niet hebben kunnen verwerken. In Indonesië is om zijn heengaan gerouwd door de bevolking, die het verlies betreurt van een standvastig en moedig strijder voor zijn principes: Vrijheid, Democratie en Mensenrechten. De belangrijke dagbladen en weekbladen hebben speciale artikelen gewijd aan zijn nagedachtenis. Poncke Princens inzet en activiteiten blijven een voorbeeld ook voor de jongere generatie. Zoals de bekende Indonesische schrijfster en essayiste Julia Suryakusuma het uitdrukte: 'Poncke's spirit will live forever in our hearts and minds'.

Soetjipto, lid van het Rotterdams-Indonesisch Solidariteits Komitee (Risk)

[Met dank aan Wil Wolfs - redactie]