Techniek en ethiek

't Kan Anders
2002 nr. 5

hoofdmenu

inhoudsopgave

archief

over 'tKA

uw reactie

Op 15 mei j.l. hield de ethicus Prof. E. Schuurman zijn afscheidscollege aan de Technische Universiteit (TU) te Delft. Prof. Schuurman studeerde civiele techniek in Delft en filosofie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij promoveerde in 1972 op het proefschrift 'Techniek en Toekomst' en doceerde behalve aan de TU in Delft ook aan de Eindhovense TU en de landbouwuniversiteit in Wageningen. Zijn afscheidscollege is getiteld 'Bevrijding van het Technische Wereldbeeld, uitdaging tot een andere ethiek'.

De omslag van Schuurmans in brochure uitgegeven college toont veelzeggend de Toren van Babel van Pieter Brueghel, waarboven een in bedrijf zijnde toren van een kernreactor uitsteekt! Schrijver staat stil bij de wederwaardigheden van ethische bezinning op de techniek en geeft de slotsom van jarenlange colleges over dat onderwerp. Hij streeft naar een brede normatieve ethiek, waarin strijdpunten zitten, die op een levensbeschouwelijke overtuiging teruggaan.

'Technologische cultuur'
Schuurman ziet de voordelen van de moderne techniek: verlenging van de levensduur van de mens, bevrijding van veel zware lichamelijke en routine-arbeid door mechanisering en automatisering. Maar hij ziet ook de nadelen: uitsterving van vele dieren- en plantensoorten, ontbossing, aantasting van de ozonlaag, bedreiging door kernwapens en radio-actief afval, enz.. En hij concludeert dat er in de 'technologische cultuur' twee geboden zijn: wees zo effectief, zo technisch mogelijk en wees zo efficiënt, zo economisch mogelijk. Aan deze twee geboden hangt heel de technisch-materialistische cultuur.

Techniek moet natuur dienen
De mens mag, aldus Schuurman, geen heer en meester zijn van de natuur maar moet hoeder en verzorger zijn. Verantwoorde cultuurontwikkeling is leven van de rente van het ons geschonken kapitaal zonder dat kapitaal zelf aan te tasten of te verbruiken. De techniek moet natuur en samenleving niet onderdrukken maar dienen. En dan komt Schuurman tot een stelling, die vredesactivisten en tegenstanders van nucleaire, biologische en chemische massavernietigingswapenen (MVW) wel heel sterk moet aanspreken: 'We zullen zien, dat voor-zorg met betrekking tot toekomstige technisch-economische ontwikkelingen van groot belang is om in de politiek benadrukt te worden. Hier is het de plaats om met betrekking tot de juiste prioriteiten aandacht te vragen voor pré-flection, vóór-denken in plaats van het gangbare re-flection, het na-denken.' Inderdaad: MVW ontmantelen is goed, voorkomen dat ze bedacht worden is beter!

Henk Spitzen

Kader:
De brochure is niet in de boekhandel verkrijgbaar. Maar de TU-Delft (secretariaat filosofie, 015-2785143, Henneke Piekhaar) beschikt nog over enkele tientallen exemplaren en is bereid - zolang de voorraad strekt- belangstellenden van een brochure te voorzien.